Google+ Badge

zaterdag 23 maart 2013

Zelfbeschikking


'Wie waren de drie tegenstemmers?' Dat was de belangrijkste vraag die de bevolking op de Falkland eilanden bezighield toen de uitslag van het zelfbeschikkingsreferendum van 11 maart bekend werd. De eilanders kozen er massaal voor om overzees gebied van Groot-Brittannië te blijven. Van de 1.517 uitgebrachte stemmen waren er slechts drie tegen.  Argentinië, dat de betwiste eilanden Malvinas noemt, heeft gezegd de uitslag niet te respecteren. President Christina Kirchner noemde het referendum illegaal; volgens haar is de bevolking op de Malvinas, sinds de oorlog om de eilanden dertig jaar geleden, door de Britten 'ingeplant'. Geen wonder dat ze Brits willen blijven. Ook Nederland deed een duit in het zakje. Opmerkelijk was het persbericht dat het ministerie van Buitenlandse Zaken de wereld instuurde: 'de Nederlandse regering moedigt Groot-Brittannië en Argentinië aan de dialoog aan te gaan om tot een vreedzame oplossing van deze kwestie te komen, waarbij het nuttig kan zijn rekening te houden met standpunt van de inwoners van de eilandengroep'.

Wat een heerlijk parmantig persbericht weer! Het opgeheven Haagse vingertje naar twee grootmachten. Nederland als gidsland in de wereld. Zouden de regeringen van andere West-Europese landen dat ook doen? Of juist niet, bijvoorbeeld omdat ze zelf te maken hebben met overzeese gebieden en beseffen dat postkoloniale gevoeligheden altijd op de loer liggen. Het Haagse persbericht zette me wel aan het denken. Zouden ze bij Buitenlandse Zaken weten dat op Bonaire en Statia handtekeningen worden verzameld voor een zelfbeschikkingsreferendum? En dat in Latijns-Amerika en het Caribisch gebied meerdere landen de integratie van de BES-eilanden binnen Nederland en de moeizame vernederlandsing met een kritisch en waakzaam oog volgen. In Nederland wil niemand de boodschap horen, de politiek houdt zich West-Indisch doof.  Maar feit is dat, hoe je het ook wendt of keert, de integratie van Bonaire, Statia en Saba onreglementair is verlopen, de eilanden zijn Nederland 'ingerommeld'. Sommige mensen spreken om die reden liever van annexatie of inlijving in plaats van het verhullende integratie.   

De Verenigde Naties hebben duidelijke regels wanneer het gaat om dekolonisatie. Een daarvan is dat de keuze voor zelfbeschikking is voorbehouden aan de bevolking en niet aan politici. Juist niet aan politici; die zitten er maar een korte periode en hebben zo hun eigen belangen. Zelfbeschikking is een keuze die ook toekomstige generaties raakt, daar beslist een volk over, niet een paar enkelingen. De VN geeft bij zelfbeschikking drie mogelijkheden: onafhankelijkheid, integratie binnen het voormalig moederland en vrije associatie met een onafhankelijk land (dat kan het voormalig moederland maar mag ook een ander land zijn). En niet onbelangrijk: bij integratie moeten burgers dezelfde economische en sociale rechten en plichten krijgen als burgers in het voormalige moederland.
 

De keuze voor integratie is alleen aan de bevolking van Statia voorgelegd. Slechts 2,2 % koos in 2005 voor die mogelijkheid, de overgrote meerderheid (76,6%) voor behoud van de Nederlandse Antillen. Op Bonaire werd bij het referendum in 2004 uitdrukkelijk gesteld dat 'directe banden met Nederland' geen integratie betekende. Dat werd het in de onderhandelingen dus wel, maar zonder de gelijkstelling waar het internationale recht over spreekt. Die gelijkstelling hoeft wat mij betreft ook niet meteen, dat perspectief kan ook als stip op de horizon worden bepaald. Maar Nederland piekert er zelfs niet over burgers van de BES-eilanden dezelfde sociale en economische rechten en plichten te geven. Sterker nog, die ongelijkheid is in 2010 wettelijk in het Statuut, de Grondwet van het Koninkrijk, vastgelegd.

Opmerkelijk is dat op dit moment niet alleen op Bonaire en Statia handtekeningen worden verzameld voor een referendum. Ook in Nederland zelf. Het Burgerforum EU verzamelt handtekeningen voor een referendum voordat meer bevoegdheden aan de EU worden overgedragen. Ook in andere Europese landen klinkt de roep om een volksraadpleging als antwoord op het groeiende onbehagen steeds minder te zeggen hebben over eigen aangelegenheden. Ook hier het dilemma dat gekozen en benoemde politici belangrijke besluiten nemen die de toekomst van hun land raken terwijl burgers moeten toe kijken. Laatst maakte ik een rijtje van al die Haagse politici die een beslissende rol hebben gespeeld in het staatkundig proces van de Antillen en de BES-eilanden in het bijzonder. Bijna allemaal weg uit Den Haag, terecht gekomen op interessante en nieuwe functies. Ver weg van de Antillen, hooguit is deze episode nog een aardig gespreksonderwerp bij het diner.

Het geeft te denken dat ruim vier jaar nadat Henk Kamp als BES-commissaris begon en ondanks de 170 miljoen euro die Haagse ministeries dit jaar in de drie eilanden steken, Nederland er - ondanks alle goede bedoelingen - nog steeds niet in geslaagd de hearts and minds van de bevolking te winnen. Misschien tijd voor reflectie? De Eerste Kamer heeft deze week in ieder geval een belangwekkend signaal afgegeven: de Kamer heeft minister Plasterk laten weten dat de behandeling van de grondwetswijziging die de staatkundige positie van de BES-eilanden vastlegt, pas na de evaluatie in 2015 zal plaatsvinden. De Eerste Kamer wil eerst de evaluatie van 'vijf jaar bij Nederland horen' afwachten en dan pas de staatkundige structuur in de grondwet verankeren. Een wijs besluit!
 
De bevolking op de BES-eilanden kan nog steeds haar zelfbeschikkingsrecht uitoefenen, voor Bonaire is dat zelfs in april 2010 nog expliciet vastgelegd in een overeenkomst tussen de Nederlandse regering en het bestuur van Bonaire. In mijn ogen biedt de evaluatie een uitgelezen moment om de bevolking op de drie eilanden in een referendum te laten kiezen voor hun staatkundige status. Voordeel van de ervaringen die tot dusver zijn opgedaan is dat beter dan ooit tevoren inhoudelijk en financieel inzichtelijk is te maken wat de gevolgen zijn van integratie, onafhankelijkheid en vrije associatie. Geen dreigementen en beïnvloeding maar kiezen in vrijheid door de bevolking. Als dat lukt, mag Buitenlandse Zaken daar tegen die tijd wel een lovend persbericht over maken.
 
 
 
 

Geen opmerkingen:

Een reactie posten